شهرستان نمین

معرفی شهرستان نمین

تکمچی‌لر (سایاچیلار)
ساعت ٩:٢٤ ‎ق.ظ روز ۱٦ اردیبهشت ۱۳٩۱  کلمات کلیدی: اکبر آزاد ، ائل بیلیمی ، استان اردبیل

 اکبر آزاد

نوت: بو مقاله‌ده گلن شعرلرین قایناق شخصی شاهسئون علی بابالی طایفاسیندان رحمتلیک «حیدر آزاد»دیر. او عؤمور بویو ارشه ماحالی‌نین گدیک آغ بولاق کندینده یاشامیش و 1365-جی ایلده تهراندا آللاهین رحمتینه قوووشموشدور.

بایرام قاباغی، قیشین آخیر آیی‌نین اورتالاریندان سایاچیلار (تکمچی‌لر) بو قیشلاقدان او قیشلاغا، بو کنددن او کنده گئدرلر. اوبالاری، کندلری قاپی- قاپی گزیب  اوخورلار:

سلام علیک سای بگلر

سایا گلدی گؤرونوز

سالام وئردی آلینیز

...................


اردبیل، موغان و خییوو ماحاللاریندا سایاچی‌یا، تکمچی دئییرلر. تکمچی‌لر هر قاپییا چاتاندا بایرامین گلمَگینی خبر وئریب، اوخویارلار:

یاز گلدی بهار گلدی،

خوش گلدی باهار گلدی

ایلیز هفته‌ز، گونوز، آییز مبارک

 سیزین بو تزه بایرامیز مبارک

تکمچی (سایاچی) اؤز تکمین اوینادیب ائو صاحبیندن حق (پای) ایستر:

منیم تکه‌مین کندی وار 

کندی‌نین کمندی وار

هر قاپیدا اویناسا

بیر نعلبکی قندی وار

ائو صاحبیلری تکمچی‌یه اوُن، بوغدا، دویو، پئندیر، پول، یومورتا، کره، قند، چای و بو کیمی شئی‌لردن پای وئررلر. هردن ده قوزودان، چپیشدن تکمچی‌یه پای وئر‌رلر.

سایاچی (تکمچی) قاپیلاردا اوخویاندا اوشاقلار و یئنی یئتمه‌لر اونون دؤره‌سینه توپلاشارلار. اوشاقلار تکمچی‌نین یانی سوره گزرلر، قاپیلاری اونا گؤرسه‌درلر و ایتلردن قورویارلار!

تکم‌چی‌نین تکمی اساساً ایکی تیکه تاختادان دوزه‌لر، اونا آیاق، قیچ، بوینوز و قویروق قویارلار. سونرا اونا دون گئیدیررلر. معمولاً قیرمیزی پارچادان (مخمردن) اولار. کیچیک زینقیروولارآسارلار، پول تیکرلر، خلاصه چوخ بزکلی- دوزکلی اولار.

سایاچی اؤز اوخودوغو ماهنیلاریندا خئیر- برکت، شادلیق و سعادتدن دانیشیر:

سیز سایادان قورخمورسوز

یاوا یوردا قونمورسوز

صفا اولسون یورودونوز

اولاماسین قوردونوز

*

آج گئتسین آوانینیز

توخ گلسین چوبانینیز

*

بو سایا یاخشی سایا

هم چشمه‌یه هم چایا

هم اولکره هم آیا

هم یوخسولا هم بایا

*

قدیم مالدارلیق عصریندن یادیگار اولان بو سؤزلرده مال- داوار، آرتیق قویون- قوزو و کئچی‌نین بویونو اوخشاییرلار:

جانیم او خاللی قویون

ممه‌سی باللی قویون

سورو داغدان یئننده

دوتاریق یاللی قویون

*

جانیم او قمر قویون

قوزوسو امر قویون

یییه‌ن سنی سایاندا

باغلاییب کمر قویون

*

جان قوزو، جانیم قوزو

توکو قیرمیزی قوزو

بیری بگ، آغانینکی

بیری چوبانین قوزو

*

بو تکه یاریش تکه

بوینوزو بیر قاریش تکه

کئچی‌یله کوسموشدون 

چپیشله باریش تکه

تکمچیلرین سؤزونده چوبانلارین خاص یئری واردیر. اونلار اؤز سؤزلرینین بؤیوک حیصه‌سینی چوبانلارین حاقیندا دئییبلر:

گؤیده گز‌ن بولودلار، یورغانی‌دیر چوبانین

 یاستی- یاستی تپه‌لر، یاستیغی‌دیر چوبانین

یومرو- یومرو قایالار، یومروغودور چوبانین

الینده کی دَیَنک، قالخانی‌دیر چوبانین

یانینداکی بوز کؤپک، یولداشیدیر چوبانین

 آغزی قارا جاناوار، دوشمانی‌دیر چوبانین

«سایا» کلمه‌سی سایماق فعلیندن‌دیر، و حسابا سالماق، حؤرمت  ائتمکدیر. سایاچی اوخویان سؤزلره «سایا» دئییرلر.

 

تکم‌چیلر نه عاشیقدیر، نه ده درویش، بلکه بونلار اؤزلرینه مخصوص دؤره گز‌ن صنعتکاردیرلار. ایلده بیر دفعه، اودا بایرام قاباغی تاپیلارلار1.

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

1- بعضی منبع‌لرده بئله فرض اولوبدور کی، تکمچی‌لر (سایاچیلار) پاییزدا گلیرلر و یا بایراما قیرخ بئش گون قالاندا گلیر و... آنجاق بونلار دوز دئییل! اشاره اولدوغو کیمی تکمچیلر بایرام قاباغی گلیرلر! بوباره‌ده آرتیق معلومات الده ائتمک اوچون آشاغیداکی کتابلارا باخین:

الف)آذربایجان شفاهی خلق ادبیاتی (دوکتور جواد هیئت)

ب) ادبیات شفاهی مردم آذربایجان (ح. روشن)

ج) سایالار (دوکتور ح. صدیق)